Gakgoş
veya Gakgoşlar terimi Elazığ’da eskiden yaygın
olarak kullanılan Gakgo kelimesinden türetilmiştir.
Gakgo
tabiri, Elazığ’da erkek ağabeye verilen bir isimdir. Bazen
saygı duyulan ve saygıyla birlikte güvenilen ve
samimiyet beslenen bir erkek arkadaş veya erkek bir büyüğe
veya tanışa da bu terimle hitap edilmektedir.
Elazığ (Harput) ve
yöresinde, Gakgo terimi eskiden yaygın olarak
kullanılmaktaydı.
Halen daha da (eskisi kadar
olmasa bile) bu terim kullanılmaktadır.
Eskiden yaygın olarak
kullanılan bu hitap tarzı ,1970’lerden itibaren
şehirleşme ve sanayileşmeyle birlikte başka bir nitelik
kazandı. Örgütlü ve toplu çalışma ve faaliyet yapma
alanları genişleyince (spor müsabakaları, konserler, halk
oyunları yarışmaları vs.) Elazığlılar bu alanlardaki
tezahüratlar sırasında kendilerini bu tabirin çoğulu gibi
algılanabilen GAKGOŞLAR terimiyle ifade etmeye
başladılar.Mesela Elazığspor’u desteklerken “Gakkoşlar
şampiyon..” denilmesi gibi .
Dolayısıyla 1970’lerden
sonra GAKGOŞLAR terimi, Elazığlı gençlerin bazı
toplu gösteri alanlarındaki ismi ve simgesi haline geldi
Bu yıllarda ayrıca bazı
Elazığlı şairler, Elazığlıların genel davranış ve
kültürleriyle ilgili şiirler yazarken GAKGOŞLAR
tabirini şiirlerine yansıtmaya başladılar.Bu şiirlerdeki
manasıyla Gakgoşlar terimi tüm Elazığlıları niteler oldu.
O yıllardan sonra bu ifade
bir genel tanım olarak ulusal medyaya ve literatüre
de yansıdı.
Şimdilerde başta Elazığ
dışındaki yazar ve çizerler olmak üzere, Elazığ içindeki
ve dışındaki birçok yayın çevreleri Elazığlılar yerine
bazen GAKKOŞLAR terimini kullanmaktadırlar.
GAKGOŞ’UN
KÜLTÜREL MANASI:
Aslında eski Elazığ kültürel
kitaplarında ve kayıtlarında bu tarzda bir terim yoktur.
1970’lerden evvelki kayıtlarda Elazığlılar daha çok
HARPUTLU terimi ile özdeşleştirilmiş ve kültürel
özellikleri, eski kale şehri olan Harput ile
bütünleştirilmiştir. Gerçi şimdi de edebi ve bilimsel
manada bu ifade tarzı yerine oturmaktadır.
Ancak günümüzün bir simgesel
genel Elazığlı ismi olan GAKGOŞ terimi de kültürel
bazı anlamlar içermektedir:
Mesela davranışlar bütünü
olarak GAKGOŞ; mert,namuslu,sözünde duran,tarihine
geleneklerine ve inanç değerlerine bağlı, yurdunu seven,
hak ve hukuka özen gösteren, çağdaş değerleri benimseyen,
müziği ve folklörü ile köklü bir kültüre sahip bir yörenin
(ELAZIĞ’IN) insanını hatıra getirmektedir.
Ayrıca Elazığlı yakışıklı bir
genç, başında sekiz köşe şalvarı, kreveze ceketi, üç
düğmeli yeleği, şal veya acem kuşağı, gabardin şalvarı
ve Elazığ yemenicilerinde yaptırdığı yumurta topuk
sivri burun üç-beş bağlı yerel ayakkabısı ile sokakta
geziyor olsa ona “görüyormusun tam bir gakgoş”
denilmektedir. Bu da kıyafet anlamında GAKGOŞ
kelimesine yeni yüklenmiş bir anlamdır.
Sonuç olarak ELAZIĞLILAR,
kendi oluşturdukları bir sıfat olan ve yukarıdaki
anlamları içeren GAKGOŞLAR terimi ile anılmaktan
hoşnutturlar, ancak sorumsuz kişilerin bu sıfata (davranış
ve eylemleriyle-bilerek veya bilmeyerek ) başka
çağrışımlar yüklemeye çalışmalarını da uygun
bulmamaktadırlar.
20.02.2003
Şemsettin TAŞBİLEK
EMK Derneği Araştırma Merkezi Başkanı-ELAZIĞ
BAZI
ELAZIĞLILARIN GAKGOŞ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ
1)- Elazığ’ın tanınmış
ailelerinden Çarsancaklı ailesinin bir büyüğü olan ve
Elazığ kültürüne önemli katkılar sağlayacak görüşler ve
hatıralar içeren kitapları yayınlanmış bulunan Ziya
Çarsancaklı (Doğ.:1926), 2002 yılında çıkan
“Hatıralardan Bir Demet Dert Yumağı” adlı kitabında
Gakgoş’u şöyle izah etmektedir:
Kayıt kütüğü Harput (Elazığ)
olan tüm (Elazığ) yöre halkını, tek aile olarak kardeş
kılan, samimiyet ve hamiyet ifade eden
Gakgoş kelimesi, Harputlunun
tüm Türkiye içindeki asli hüviyetidir.
2)- Harput’da doğup büyümüş
olan Elazığlı şair Mehmet Bico Kerküklü ise
Gakgoş’un manasını şu çok güzel şiiri ile
açıklamıştır:
HERKESE GAKGOMSUN
DENİLMEZ GAKGOŞ
Gakgonun
manası ince ve derin
Herkese gakgomsun denilmez gakgoş
Gakgo sembolüdür
bizim illerin
Harkese gakgomsun
denilmez gakgoş
Gakgomun mekanı Harput yöresi
Sağlamdır adeti,örfü,töresi
Hiç olur mu gakgo elin teresi
Harkese gakgomsun denilmez gakgoş
Gakgom
babacandır gözü de pektir
Mazluma yumuşak zalime serttir
Kalleşliği bilmez haza, erkektir
Herkese gakgomsun denilmez gakgoş
Dertliye dermandır hastaya şifa
Gakkom’a koşarlar çekenler cefa
Dostluğa gösterir çok büyük vefa
Herkese gakgomsun denilmez gakgoş
İsmi Ali,Ahmet veya da Mamoş
Nenesi Fidoş’dur anası Emoş
Sohbeti çok tatlı,şivesi pek hoş
Herkese gakgomsun denilmez gakgoş
Kerküklü der gakgom
ariftir arif
Dilin gücü yetmez etmeye tarif
Konuk sever,cömert,sevimli zarif
Herkese gakgomsun denilmez
Harputlu Mehmet Bico
KERKÜKLÜ
Yorum Formu
