Önce Tespit…

İlk Türk gazetesi olarak Takvimi Vakayi bilinir… Bu gazeteden sonra Anadolu’da yayımlanan ilk gazete ise Elazığ’daki Mamurat’ül Aziz Gazetesi’dir… Gazete 1883-1884 yıllarında yayımlanmıştır… Kurtuluş Savaşı döneminde Atatürk’ün “Gazi Basını” diyerek adlandırdığı ve Milli Mücadeleye destek vermek amacı ile çıkarılan 22 gazeteden biri de yine Elazığ’da Satvet-i Milliye adıyla yayımlanmıştır… 1922 yılında yayımlanan Satveti Milliye’nin tecrübeleri ile 1930 yılında yayın hayatına başlayan Turan Gazetesi ise hala yayın hayatını sürdürmektedir… Bu tablo gurur vericidir… 

Yerel Basının Önemi…

-  Türkiye'de demokratik çok sesliliğin gelişmesinde ve kamuoyunun serbestçe oluşmasında birincil derecede önem taşır…

-  Kültürel ve yerel mirasın korunmasında önemli rol oynar…

-  Sivil Toplum Örgütlerinin gelişmesinde ve etkinliğini sağlamada önem taşır…

-  Yerel Yönetimlerin kamuoyu adına denetlenmesinde en önemli unsurdur…

-  Çoğunluğun koruyucusu olma özelliğine sahiptir…

Mevcut Durum…

Elazığ Basın tecrübesi 120 yılı aşkın bir birikime sahiptir… Bu birikime bakarak Elazığ basını nerede? Sorusuna ise umut verici bir cevap veremiyoruz… Mevcut gazeteler içerik ve yenilik açısından okuyucuyu tatminden uzaktadır… Basın tecrübesi çok yeni olan bir ilde yayımlanan gazeteleri gıpta ile inceliyoruz… Elazığ basını niçin çağın gerektirdiği gelişimi gösteremedi? 1995 yılında Yeni Çağ Gazetesi ile ofset baskıyla tanışan Yerel Medyamız bugün 1995 yılındaki kalite seviyesinin altında mı yoksa bu çıtayı yükseltti mi? Mevcut duruma baktığımızda yerel basınımızın çağın gerektirdiği şekilde kendini geliştiremediğini ve okuyucusunu tatmin edemediğini görmekteyiz.

Yerel Medyanın Toplum Üzerindeki Etkisi ve Demokrasiye Katkısı…

Yerel medya, bulunduğu yörede okurunun, dinleyicisinin o toplum sorunlarına katılmasını kolaylaştırabilecek mekanizmaları geliştirebilir... Geliştirmeyi bırakın ciddi bir yerel medyadan söz ediyorsak zaten bunu sağlar... O bulunduğu mekanda farklı görüşlerin birbirini anlaması ve birbirini eleştirmesi için gereken forumu, mekanı oluşturur... Peki şimdi temel soruna geliyoruz, Ülkemizde, insanların çeşitli konularda araştırma yaparak tartışmadığı, konuşmadığı, konuşanların birbirini anlamadığı daha doğrusu anlamak istemediği, bir başkasının kendi yerine düşünüp fikir yürütme kolaylığını benimsediği, bir toplumda yerel medya, acaba bu hayati ruhiyemizi, bu eğilimimizi ortadan kaldırabilir mi? Ya da böyle bir işlev görebilir mi?

Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Erol MUTLU bu soruya şöyle cevap veriyor: “Ben böyle bir işlev görebileceğini düşünüyorum. Çünkü orada insanlar kendi seslerini bulacaklar. İnsanlar orada kendi görüntülerini görecekler. Belki gazetedeki resmi çok parlak olmayacak ama çarpık falan da olsa kötü basılmış da olsa adam kendi resmini görecek orada ve bir şey söylerkenki resmini görecek. Yani "ben bir insanmışım" diyecek, ‘ben bir adammışım’ diyecek, hoş bir şey bu. Bu katılımı da özendiren bir şey. ‘Ben bu toplumun içinde varım, ben bu toplumun bir parçasıyım, yurttaşıyım’ düşüncesini de geliştiren bir şey. Yani önce mahalli mekanlarda yurttaşlık ve katılım, ondan sonra merkezde yurttaşlık ve katılım diyorum.” Yerel medyanın gerçek anlamda hizmet vermesi ile toplumun her alanda gelişmesinin önünün de açılacağı bu kısa değerlendirmede ifade edilmektedir…

Yeni Girişimler… 

Elazığ medyası bugün okuyucuyu tatminden uzak dedik… Bu bizim tespitimiz değil… Artık bilgi ve iletişim çağında yaşıyoruz… Vatandaş kıyas yapma imkanına ve bizleri değerlendirme koşullarına sahip… Çevre illerin gazetelerini yerel TV’lerini izleyerek yorum yapabiliyor…

Bir ilaç firmasında çalışan pazarlamacı arkadaş masamda duran yerel gazeteleri şöyle bir göz ucuyla yokladıktan sonra soruyor: “Yahu Allah aşkına siz hiç çevre illerin gazetelerini TV’lerini izlemiyor, okumuyor musunuz? Elazığ’da bu işler bu kadar basit mi?”

Aslında basit… Yani sermaye, bilgi birikimi, deneyim, hedef, politika, sorumluluk, kadro, teknoloji v.b. hiçbir aracınız olmadan bir gazete çıkarmanız bu şehirde mümkün… Örnekleri ortada… Bir ara hani her köşe nasıl Oto alım satımı, kısa bir süre önce de Internet Kafe oldu ise yakın bir gelecekte de bunların yerlerini yerel gazeteler alırsa şaşırmayın… Hele yerel seçimlerde yaklaşırken…

Özellikle şu son günlerde yerel bir yayın organı çıkarma düşüncesi ile çok sayıda ziyaretçim oluyor… Bu konuda fikirlerimizi sorup nasıl olabileceği konusunda nabız yokluyorlar… Bu konuda gelenlere öncelikle niçin yerel bir yayın organı çıkarmayı düşündüklerini soruyorum… Cevaplar genelde aynı: Yerel gazeteler okuyucusu ile kopuk, halkın sesi olmaktan uzak, devletin resmi yayın organı gibi, basın bültenlerinin bir araya toplanmış hali… Bunları dinlerken bende soruyorum: Bu iş için ne kadar bir bütçeniz var, kimlerle çalışacaksınız, yayın hedefiniz, politikanız ne, gazetecilik deneyiminiz var mı? Bu soruların hiç birine bu güne kadar tatmin edici bir cevap almamış olmama rağmen bu insanlardan bazıları gazete çıkarma cesaretini göstermişlerdir… Ancak, çıkartılan bu gazeteler de mevcutlardan daha iyi değil, hatta bazıları daha kötü örnek olmuştur… Gazete sayısının artması ile birlikte resmi ilan gelir pastası küçülmekte dolayısı ile ekonomik olarak gazeteler önemli bir gelir elde edememektedirler… Bunun sonucu olarak teknolojik yenilikleri takip etme, nitelikli personel çalıştırma, gazete sayfa sayısını artırma, tirajını büyütme gibi yapılması gereken hiçbir atılım gerçekleştirilememektedir.

Burada aklıma şu geliyor… Elazığ okuyucusunun beklentilerine cevap verecek iddiası ile çıkartılan gazetelerin gerçekte hedefi başka mı?

Ekonomik getirisi olmayan, yayınlanması için hiçbir kritere uymayan Yerel Gazeteler imtiyaz sahibine bulunduğu bölgede prestij kazanmadan öteye gidememektedir… Bir maden sahibinin İl Valisi ile görüşmede büyük zorluklar çekerken, yerel bir gazete sahibinin kolaylıkla bu makama ulaşması yerel gazetelerin sağladığı prestije iyi bir örnek olduğu kanaatindeyim… Yüzle ikiyüz arası tirajla okurla bütünleşme gibi bir gayesi bulunmayan Yerel Gazetelerin aslında okunma gibi bir gayesi de bulunmuyor… Bu gazetelerin iyi analiz edildiğinde fikir gazetesi olmadığı hatta bir çoğunun Yerel yönetimler değiştikçe yayın politikalarının da değiştiği görülmektedir…

Bu konular aslında yazımın nedeni değil… Yani kim hangi amaçla gazete çıkartırsa çıkartsın ama köklü gazetelerimiz, bir asırlık basın birikimimizle biz neredeyiz? İşte asıl amaç bütün bunlara cevap aramak…Yerel Medyanın halkın beklentilerine cevap verecek şekilde yapılanması ve gerçek gazetelerin önündeki engellerin kaldırılarak Ülkemiz medyanın tekelleşmesini önleyecek gelişmelere katkı sağlamak öncelikli düşüncemizdir… 

Yerel Gazeteler İlan Gazetesi Olma Özelliğinden Kurtulmalıdır… 

Yanılmıyorsam 2000 yılıydı… Dönemin Kanal D Haber Koordinatörü Prof. Dr. Sayın Haluk Şahin’le bir röportajımız oldu… Ulusal Medya dediğimiz yaygın medyanın bu özelliğini yeterince yerine getirip getiremediği konusunda bir soruma Sayın Şahin şu cevabı verdi: “Bugün ulusal medya tam bir devekuşudur. Yani ne tam deve ne de kuş olabilmiştir…” Sayın Şahin, bu benzetme ile, yaygın medyanın bazen İstanbul merkezli yerel medya, bazen de bütün Türkiye’yi içeren yayınları ile ulusal medya olmaya soyunduğunu belirtiyor… Elazığ yerel medyası için genel tespit ise Devlet İhalelerini yayımlayarak para kazanma aracından öteye gidemeyen yada tek amacı bu olan yayın organları gözü ile kamuoyunda değerlendirilmektedir… Kamuoyu bu değerlendirmeyi yaparken ne kadar haksız? Yerel Gazeteler bu soruya cevap vermelidir…

Yerel Basının İçinde Bulunduğu Sorunlar ve Çıkış Yolları … 

a) Yerel Basının Ülkemizde çeşitli ekonomik sıkıntılar nedeniyle gelişememesi çok önemli bir açmazdır… Meslekî standartlara uygun gazetecilik yapan yerel basın-yayın kuruluşlarının ayakta kalabilmesi ve gelişebilmesi için Türkiye'de yerel basına devlet desteği sağlanmalıdır. Bu kapsamda bir Yerel Medya Kuruluşu olmanın özellikleri standartları oluşturularak bunlar KOBİ statüsünde değerlendirilmeli ve Devlet Teşviklerinden yararlandırılmalıdırlar… Yerel Gazetelerin tek gelir kaynağının “Devlet İlanı” olması halinde sorunun çözümü mümkün değildir…

b) Gazetecilik meslek örgütleri ile devletin birlikte alacağı önlemler sayesinde yerel gazeteler, 'aile gazetesi' durumundan kurtarılmalıdır…

c) Gazeteciliğin standart kriterlerine uygun yayın yapmayan; salt para kazanma kaygısını taşıyanların 'ilân gazetesi' anlayışıyla yayımladığı yerel gazetelere karşı gazeteciler cemiyetleri ve Başbakanlık Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü'nce önlem alınmalı ve gazete, dergi yayımlama hakkı basit bir dilekçe ile değil bazı kriterleri yerine getirenlere verilmelidir… Burada bir ticari işletme gibi Ticaret ve Sanayi Odalarına kayıt zorunluluğu mutlaka aranmalıdır…

d) İletişim Fakültelerinde okuyan öğrencilere yerel medyada staj yapma zorunluluğu getirilmeli, yine her yerel gazete, bünyesinde en az iki stajyer öğrenci bulundurma zorunda olmalıdır… İlimizde İletişim Fakültesi olmasına karşın bu fakültenin yerel medyaya hiçbir katsısının olmadığını görüyoruz…

e) Yerel medya organlarında görev yapan kişilerin mutlaka belli bir süre hizmet içi eğitimden geçirildikten sonra aktif çalışmasına izin verilmeli ve  gazeteciler cemiyetlerine üye olmayan kişilerin gazetecilik alanında çalışmasına karşı gereken önlemler alınmalıdır. Aksi takdirde hiçbir gazetecilik deneyimi olmayan ve bir çoğu 15 ila 25 yaş arasında olan gerek TV kuruluşlarında gerekse yerel medya organlarında görev alan kişiler mesleğe zarar vermekte ve Medyanın kamuoyu önündeki saygınlığını yitirmesine vesile olmaktadırlar… 

f) Yerel Medya kuruluşlarının çalıştırmak zorunda olduğu personel sayısı kanunlarla belirlenmelidir. Tamamen şişirme gazete künyeleri ile değil, gerçek anlamda çalışanlarla gazete künyeleri oluşturulmalı ve bir gazetenin muhabir sayı en az faal dört  kişiden oluşmalıdır… 

g) Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü, ifade ettiğimiz kriterlere uygun gazeteleri teşvik etmek amacı ile her ilde bir medya organını ödüllendirmeli ve ödüllendirilen medya organları Türkiye birinciliği için yarışmalıdır… 

e) Anadolu’daki bütün Gazeteci Derneklerinin bir araya gelerek sorun ve önerilerini tek vücut halinde ilgili makamlara taşıması önem taşımaktadır…

Sonuç…

Yukarıda da ifade ettiğim gibi Yerel Medya demokratik çok sesliliğin gelişmesinde ve kamuoyunun serbestçe oluşmasında en önemli araçlardan biridir… Yerel Medyanın özgürce gelişmesi, illerin kalkınmışlığını, gelişimini, demokratikleşmesini, sorunlarını çözmesini de beraberinde getirmektedir…

Bu nedenle burada Elazığ Yerel Medyasını yargılamak yada suçlu aramak gibi bir niyetimiz yok.. Zaten bu üzerimize düşen bir vazifede değil… Elazığ Yerel Medyasının bugün içinde bulunduğu durum aslında bütün Anadolu illeri için de geçerli… Bu nedenle bu yazıdaki asıl amaç Anadolu illerindeki bütün Gazeteci Dernek, Cemiyet ve Birliklerinin bu amaçla bir araya gelerek ortak bir platform oluşturup sorunları ve beklentileri netleştirerek birinci derecede ilgili makamlara ulaştırılmasına katkı sağlamaktır…

21. yüzyılda artık ‘bilgi çağı’nı yaşıyoruz… Anadolu medyasının günün beklentilerine cevap verecek şekilde yeniden yapılanması kaçınılmazdır… Bu Anadolu insanının geleceği açısından önemlidir… Yaygın medya kuruluşlarının Anadolu’nun sesi olma özelliği bulunmamaktadır… Bazı TV kuruluşlarının iyi niyetle bu yöndeki gayretleri olmasına karşın son derece zayıf kaldığı ve sürekliliği olmadığı görülmektedir… İstanbul merkezli medya organları ile Anadolu’nun sesinin kendi iline, Türkiye’ye Dünya’ya duyurulmasına imkan yoktur…

Bir asırdan fazla basın tecrübesi ile Elazığ’a yakışan, Elazığ’daki basın kuruluşlarına yakışan, Anadolu’ya model olabilecek bir birliktelikle bütün sorunları ve beklentileri bir rapor haline getirerek bunu kamuoyu ile paylaşıp ilgili makamlara taşımaktır… Gazeteci Dernekleri bu işte lokomotif olmalıdır… İş birliği içerisinde fedakarca çalışıp, mesleki gelişime katkı sağlayarak, Elazığ medyasını Anadolu’nun “Babıali”si haline getirmek sanıyorum Gazeteci derneklerinin Elazığ’a ve temsil ettikleri camiaya en büyük hizmeti olacaktır…  

KAYNAKÇA

Yerel Medya Eğitim Semineri , Ankara 1988

Yerel Medya Eğitim Semineri, Trabzon-1998

Atilla Girgin, Türkiye’deki Yerel Basının Gelişimi, İstanbul-1997

Yerel Medya Eğitim Semineri, Diyarbakır 1999

Fıratın Sesi Dergisi, Elazığ 1999

Mehmet Faraç (Cumhuriyet Gazetesi) 1999

Mete Belovacıklı (Seminer Konuşması) 2002 Tunceli

Sinan Burhan (Jurnal Net) Araştırma Yazısı 2003

Prof. Dr. Erol Mutlu (Seminer Konuşması) www.byegm.gov.tr

Fikret İlkiz (Seminer Konuşması)  2002 Tunceli

Yeni Çağ Gazetesi (Prof. Dr.Haluk Şahin’le Röpörtaj) 2000 Elazığ

Nezih Demirkent (Seminer Konuşması) 2000 Elazığ

Prof.Dr. Haluk Şahin (Seminer Konuşması) 2000 Elazığ

Bedrettin Keleştimur (Seminer Konuşması) 2000 Elazığ

Yorum Formu