Elazığ Merkez, ilçe ve çevresinde bulunan Cami - Türbe - Yatır ve Kutsal emanetlerimizi bu sayfalarda resim ve tarihi kesitleri, geniş içerik bilgileri ile bulacaksınız. Sayfa ve arşiv Çalışmalarımız DEVAM ETMEKTEDİR...

Arşiv Vesikalarına Göre Harput ve Civarındaki Mimari Eserler

HARPUT :

1. Harput Kalesi Camii :

Minaresiz olan bu camiden bugün hiç bir zi kalmamıştır. Bundan başka sağ tarafında kargir, ufak bir caminin daha olduğu ve daha evvelce mevcut olan minaresinin sonradan yapıldığı belirtilmektedir. Geride kalan kitabesine göre 1348 M. (805 H.) tarihinde inşa edildiği ileri sürülmektedir.

2. Yağcı Hanı :

Eski Hükümet meydanı civarında bulunmaktaydı. Bugün ise bu Handan da eser kalmamıştır.

3. Zahiriye Medresesi :

İlk defa 1518 tarihli Tahrir Defterinde adı geçtiğine göre, yapılış tarihi 1518'den önce olmalıdır. Bugün ise mevcut değildir.

4. Kara Sufi Mescidi :

1518 tarihli tahrirde zikri geçen bu mescit bugün ayakta değildir.

5. Arslaniye Camii :

1523 tarihli tahrir defterinde zikri geçen bu camii bir külliyedir. Bugün mevcut değildir.

6. Ortak Mescidi :

1523'te zikredildiğine göre, daha önceki tarihte inşa edilmiş olmalıdır. Bugün mevcut değildir.

7. Meydan Mescidi :

Atik ve Cedid diye anılan bu mescit de 1518 tarihli tahrir defterinde zikredilmektedir. 1703'te
(1115 H.) tamir görmüştür.

8. Müderris Mehmet Efendi Mescidi :

1523 tarihli takrirde zikri geçen mescidin vakfiyesi de vardır. Bugün ise ayakta değildir.

9. Alaca Mescit (Arap Baba Mescidi) :

Kitabesine göre 1279 (678 H.) yılında Selçuklu hükümdarı III. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Yusuf Bin Arapşah bin Şaban tarafından yaptırılmıştır. XIII. Yüzyılda Güneydoğu Anadolu'da rastlanan tek mescit örneğidir.

10. Peygamber (Nebi Aleyhisselam) Mescidi :

Attarlar ile yemeniciler çarşıları arasında bulunan bu mescit de XVI. Yüzyıldan kalmadır. 1930'lara kadar ayakta olduğu bilinmektedir.

Başa Dön

MEDRESELER :

1. Arslaniye (Esediye) Medresesi :

1518 tarihli defterde muhtemelen Bahaüddin Medresesi olarak zikredilen medrese olmalıdır. Medrese, camii ve zaviye ile birlikte bir külliye teşkil etmektedir. Medresenin kesin inşa tarihi belli olmamakla beraber, Selçuklu ve Artuklular zamanınıda yapılmış olabileceği, bugün mevcut olmayan fakat 20-30 yıl kadar önce metruk bir halde bulunduğu ifade edilen avlusunun methalindeki üslup ve mimari özelliklerine istinaden ileri sürülmüştür. Söz konusu methalin üst köşelerini teşkil eden iki tarafındaki evvelce mevcut olduğu bildirilen arslan kabartmasından da bahsedilmektedir ki, isminin buradan geldiği tahmin olunmaktadır. Belki de Külliyeyi Artuklu Fahrettin Kara Arslan inşa ettirmiş olduğundan, Arslaniye adını almıştır.

2. Zahiriye Medresesi :

Aynı adla anılan mahallede bulunan bu külliyenin bulunduğu yerde, bugün "Zahiri Baba" olarak anılan türbeden başka bir yapı kalmamıştır. Türbe, son derece küçük ve basit bir yapıdır. Muhtemelen Selçuklu çağında inşa edilmiştir. Zahiri Baba türbesinde mdefun olan zatın, medresenin korucusuna mı, yoksa sonraki devirlerde medresede hizmet veren bir zata mı ait olduğu bilinmemektedir. 1523 tarihli icmal defterindeki "Efkaf-ı Medrese-i Melik-i Zahiriye" kaydına bakılırsa, Melik zahir'in, Harput'taki medrese ile olan ilgisi konusunda herhangi bir kayıt mevcut değildir.

3. Molla Ahmet Peykevi Medresesi :

Hayatı ve şahsiyeti hakkında efsanevi rivayetlerin dışında pek az bilgi sahibi olduğumuz Molla Ahmet Peykevi'cinin medrese ve zaviyesine ait kayıtlar, onun evvel zanndeildiği gibi, XVII. Yüzyılda IV. Murat devrinde değil, ondan en az 120 sene önce yaşadığını ortaya koymaktadır.

Başa Dön

ZAVİYELER :

1. Mansuriye Zaviyesi :

Cami-i Kebir mahallesinde bulunan bu zaviye, bugün halk arasında "Mansur Bab Türbesi" olarak bilinir. XVI. Yüzyıla ait bir vakfiyesi mevcut olup, bu tarihlerde yıllık geliri 8980 akçedir.

2. Derviş Beyazıd Külliyesi :

Sadece 1518 tarihli tahrir defterinde adı geçen bu külliyenin nerede olduğu bilinmemektedir.Ancak bugün böyle bir külliye mevcut değildir.

3. Şeyh Sadi Zaviyesi :

Bugünkü Birvanlı köyünde bulunan bu zaviyeden 1523 tahririnde zikredilmektedir. Bugün mevcut değildir.

4. Seyyid Kasım Zaviyesi :

Hüseynik köyünde bulunan bu zaviyede de 1523 tahririnde zikredilmektedir. Bugün mevcut değildir.

5. Ankuzu Baba Zaviyesi :

Harput yakınlarında bulunan Ankuzu Baba'nın hayatı hakkında destani bir takım rivayetler vardır. Onun VIII. ve IX. Yüzyıllarda Arap-Bizans mücadeleleri sırasında bölgenin fethi için savaştığı tahmin olonmaktadır.

6. Nazar Baba Zaviyesi :

Saray Hatun mahallesinde, türbesi halen ziyaret edilen zat, bugün nadir baba olarak bilinmektedir.

Başa Dön

HAMAMLAR :

XVI. Yüzyılda bilinen hamamlar, Cemşid, Dere ve Kale hamamı olmak üzere üç hamamın bulunduğu bunlardan başka 120 adet hanedan hamamının da bulunduğu, Evliya Çelebi tarafından bildirilmektedir.

Başa Dön

ÇARŞI VE PAZARLAR :

1. Suk-ı Sultani :

Evliya Çelebiye göre 600 dükkan bulunan bu çarşı bugün mevcut değildir.

2. Bedesten :

Bugünkü Kurşunlu Camiinin bulunduğu kömür meydanı denilen mevkide bulunduğu anlaşılmaktadır. 1523 tahririnde bahsedilen Bedesten icaresinin yarısı, Zahiriye Medresesi'ne bırakılmıştır.

3. Darphane :

Bugün yeri tespit edilememekle beraber, Harput'taki Darphanenin tarihi XII. Yzüyıla kadar inmektedir. Daha Artuklular zamanında Darphanenin varlığı bilinmektedir. İlk defa Artuklu Hükümdarı İmadeddin Ebu Bekir'in Harput'ta para bastırdığı anlaşılmaktadır.  Keza Uzun Hasan Bey ve torunu Rüstem Han'ın da Harput'ta para bastırdıkları bilinmektedir. 1516 baharında Osmanlı hakimiyetine giren Harput'ta Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman da para bastırmışlardır. Darphane, mukataa usulüyle işletilmekteydi.

Gene 1824'te mevcut olan camile ise şunlardı : Saray Hatun, Ulu Camii, Meydan, Kale, Esediye, Zahiriye, Kale Meydanı Camii, Alaca, Ağa, Kurşunlu, ve Ahmet Bey bunların dışında pek çok mescit de bulunmaktaydı. Kale camii zikredilmediğine göre, daha bu tarihlerde tahrip olduğuna hükmedilir.

1832'de Sinabut mahallesinde yukarı ve aşağı olmak üzere 2 kilisenin, İğiki köyünde 1 kilisenin ve Tadım köyünde de Meryem Ana Manastırının varlığı görülmektedir.

XIX. Yüzyılda varlığı bilinen Sıbyan Mektebleri, Rüşdiyeler, Amerikan, İngiliz, Fransız, Alman Kolejleri bugün tamamen oratadan kalkmış bulunmaktadırlar...

Bu yapılarlar ilgili Kendi İçeriklerini Yapılar Sayfalarımızda da izleyebilirsiniz... Tüm Yapıtlar

MekanlarElazığ TarihiHarput TarihiTarih Ana SayfaBaşa Dön

Her türlü öneri ve eleştirileriniz İçin bilgi@elaziz.net e-posta adresini kullanabilirsiniz...