Sağlık konusunda yöremizde bazı eski ve bazı tecrübelere dayanan geleneksel uygulamalar vardır. Bunlara 2 başlık ile bakacak olursak...

A- Şişe Çekme, sıcak taş (termefer yerine) ve ayrı bir çalışma yada dosyada daha sonra ele alabileceğimiz BİTKİSEL tedavilerdir.

B- İçmeler ve Kaplıcalar, Bu bölümde ise Harput merkezinden çevresine kadar uzanan bölgede kısmi içeriklerle anlatılacaktır... Daha geniş detayları sizlere ulaştırmaya çalışacağız.

1. UYUZ PINARI :

Kale hamamının batı bitişiğindeki Acı Pınar'ın 20-30 mt. Güneyinde, Başkatiplerin deri fabrikasının önünde, Hüseynik yolu üzerinde idi. Uyuz olanlar (Kaşıntılı bir hastalık) bu çeşmenin suyu ile yıkanır, bir miktarda içerlerse şifa bulurlardı. Bu suda, Eski Belediye Başkanlarımızdan Sayın Orhan GÖKÇE şöyle bahseder.

"Çocukluğumda, uyuz olmadığım halde, uyuz olmayayım diye yıkandığımı hatırlıyorum" der...

2. DABAKHANE SUYU:

Kalenin kuzey-doğusunda, Kale-Fetahmet yolu üzerinde Tabakhane deresinde idi.

Bu su 1988 yılı öncesinde, kimin tarafından yaptırıldığı bilinmeyen, yuvarlak taş tonozlu, iki odalı bir yapı içine akardı.

İçerisinde, binanın Kuzey doğu köşesinden gelen şifalı kaynak suyu yıkanma kısmı denen bu kısımda 1 mt. aralı ve yerden 50-60 cm. yükseklikte bir seddeye gömülü üç kurnaya (Havuz) sıra ile akar, sonra dışarı çıkardı. Kurnalar, bir insanın girip tam vücut ıslanabileceği büyüklükte idi. Gelenler önce 1. Kurnaya dalar, sonra 2. ve 3. Kurnalara dalar, birazda bu şifalı sudan içer çıkarlardı. Fazla kalamazlar, zira yaza göre suyu soğuk olur. Ancak, soyunup giyinme boyunca şarkılar, türküler de söylenerek Harput folklöründen çokca örnekler de verilirdi.

Yıkanma yerinden başka bir de soyunup giyinme ve tuvalet yeri vardır. Şu aralar ise bu bölgede çok kısmi değişiklikler yapılmış olup, tesis mahiyetinde halkımızın hizmetine sunulmuştur. Bölgeye gelecek vatandaşlar için her türlü ihtiyaçlarını giderecek mekanlar oluşturulmuştur.

Erkeklerin yıkanmaları esnasında dışarıda bekleyen kadınalar çoğalmış ise, içeriye çocuklar ile haber gönderilir, erkeklerde burayı çabucak kadınlara hazırlarlardı. Bu hikaye gibi gelecek olay anlatımları hezü günümüzde de devam etmektedir. Ancak, kadınlar eğer dışarıda beklemiyorlarsa içeride Harput Musikisinin icra ettiğini duyabilir gibi olursunuz...

Bu su kaynaktan bolca geldiğinden ve kurnalardan sürekli tazelendiğinden, hiçbir şekilde kirlilik yada hastalık vs. görme ve alabilmenizin imkanı yoktur.

Dabakhane Suyunun yaz sıcaklığı: 50º kadardı. Ancak, yaz sıcağından gelen bir çok kişinin terli,  terli su içine girdiklerinden su girenlere çok soğuk gelebilir. Suyu, kokusuz, renksiz, berrak içimi güzel bir su olan Dabakhane için:

Suyun İletkenliği :  410 mg.
PH nisbeti de     :  7,9 kadardır.

Suyun içerisinde: Potasyum, karbonat, sülfat, klorür, iyedür, nitrat, amonyaknitrat ve nitritleri bulunmaktadır.

Dabakhane Suyu, sağlık yönünden, Mide, bağırsak, karaciğer, romatizmal hastalıklar ile, ruhi depresyonlara çok iyi geldiği senelerce denenerek kanıtlanmıştır. Su sadece şifa arayan yada bu tür hastalıklar için gelen halk için geçerli değildir. Herhangi bir rahatsızlığı olmayan halkta buraya gelir, şifalı suyundan içer ve suyundan yıkanırlar. Şifalı olduklarına inandıklarından dolayı herhangi bir rahatsızlık duymayan insanları yada Harput ve Dabakhane'yi görmeye gelen misafirler yada turistlerde bu hazza ulaşırlar.

Ancak: şu anki tarihi yapı 1988 yılından önceki tarihi dokudan çokca ayrıdır. 1988 yılında, eski tonozlu yapı tarihi muhafaza edilmeden yıkılarak yerine modern ve eski plandan çokca farklı bir kimlikle soyunma kabinleri ve değişik içeriklerde mekanlara bırakılmıştır. Ayrıca; bu bölge eskiden beri halkın eğlenme (dinlenme) ve piknik bölgesi olmuştur. Şimdilerde ise çay bahçesi vs. hizmetleri de bulabilirsiniz.

3- CİRİK (DALAK KESME) PINARI :

Yarıçavuş suyunun 500 mt. aşağısında, çatal Kaya'nın, Top-Top'un alt tarafında, Top-Top'dan sola yolun başında dere hamamnın alt tarafında idi. Cılız bir suyu vardı. Suyu içemeye kullanılmazdı. Dalakları büyüyenlere dalak kesme mekanı idi.

Bu Pınar ocaklı ve sahipli idi. Sahibi her zaman tılsımlı bıçağını alır, bu çeşmenin yanına gelir hasat beklerdi. Dalak büyümesinden muzdarip olan hastalar, bu pınara dalak kestirmeye gelirlerdi.

Ocak sahibi, hastanın bir ayağını, çıplak olarak, Cirik Pınarı önündeki çayıra bastırır, elindeki tılsımlı bıçak ile hastanın bastığı yerin tüm çevresini çayır üzerinde çizer, ayak kaldırılır, çizilen çimendeki ayak izi üzerine (çimene) bir miktar tuz ekilir, sonra bu ayak izli çimen ters çevrilir, çimenli kısım alta, topraklı kısım üste getirilirdi.

Ardından, ocak sahibi hastanın karnını açar, elindeki bıçağı ile karnı üzerinde, dalağı işaretler. Kanatmadan yapılan bu işaretlmeden sonra, zamanın inancına göre;

"Bi izn-i Hüda" ne dalakta büyüme ne sancı kalmazmıuş. Ocak sahibine de 5-10 para verilirmiş. Ancak bu hadiseden şunu çıkarabiliriz. O günümüzün insanları ne derece tevekkül ve inanç sahibi insanlarmış dememiz sanırım daha doğru olacaktır. ***

4. HOROZİK PINARI:

Bu pınar, aşağı dabakhaneden yukarıya (kuzey doğuya) çıkınca, Gazibahçeleri'inin üst tarafında, Gutlucak (Kutluca) mevkiinin alt tarafında bulunan suyu az bir pınardı. *** İÇMECE olarak kullanılırdı.

Buraya Horozik olan hastalar getirilirdi. Horozik ve Boğmaca olanlar için faydalı olduğu söylenirdi. Pınarın suyu boğmaca, horozik olan çocuklara içirilirdi. Neticede, boğmaca, horozik ve ses kısılmasından eser kalmazmış.

Belki tesadüfen belki temiz havadan çokluk fayda sağlayan olmasa, bu faydalanma asırlarca sürmezdi. Bu ve buna benzer olaylar için psikolojik şartlanmalarında önemi vardır.

5- SITMA PINARI :

Elazığ-Pertek yolunun 6. kilometresinden doğuya 500 mt. ilerisinde üstü kapalı, kemerli, önünde havuzu olan bir pınardı.

Suyu bol ve içimi, lezzeti güzeldi. Gülmez pınarının doğusunda idi. Bu çeşmeye sıtma hastaları getirilir, bu suda yıkatılır ve hastaya bu sudan içirildiğinde, sıtmanın geçtiğine inanılırdı. Ocaklı, sahipli olmayan, hayrat bir çeşme idi.

6- SARILIK ÇEŞMESİ :

Ezığ-Pertek asfaltının 6,5 km. de, Gülmez Pınarının 2 km. kuzey-doğusunda, Pertek yolunun doğu şeridine 100 mt. mesafede, Mürüdü Köyü'nün doğusunda idi. Bulunduğu mevkiye de Sarılık Pınarı Mevkii denilirdi.

Bu pınara sarılık hastaları yaz-kış gelirler. Hava soğuksa, çeşme sahibinden sıcak su isterler, sıcaksa, kemerli çeşmesinden yıkanır, biraz da su içer, çeşme sahibine de bir miktar para verirlerdi. Ardından mekandan ayrılırlardı. Şifa bulurlardı.

Bu çeşme tapulu özel mülkiyet içinde olduğundan Ocaklı ve sahipli idi.

Sarılık suyu, soğuk, kireçli, karbonhidratlı idi. Bu nedenle sarılığa iyi geldiği uzun yıllardan beridir söylenmektedir.

7- HOĞU (YURTBAŞI) MADEN SUYU

Elazığ’a 19 km. uzaklıkta ve Yurtbaşı beldesinin kuzey-batısında, beldeye 1 km. mesafededir. Beldedeki bu su, birçok gözeden oluşmuştur. Bu su, 30-40 yılda tesbit edilmiştir.

Maden suyunun sıcaklığı 17,5º C olup, saniyedeki debisi 1 litre akmaktadır. Özellikle böbrek, İdrar yolları ve mide hastalıklarına iyi gelmektedir. Özel bir kuruluş tarafından işletilen içmecenin yol, elektrik v.b. altyapıları yaptırılmıştır. Halen hizmet vermektedir.

8- GÜMÜŞKAVAK (HIRHIRİK) MADEN SUYU :

İlimizin merkez mahallesi olan Gümüşkavak'tadır. İçmece olarak kullanılır. Bu maden suyu içerisinde: çeşitli minareller bulunduğundan, ağrı ve kaşıntılara iyi gelmektedir.

9- PERÇENÇ (AKÇAKİRAZ) SULARI :

İlimize 7 Km. mesafede, Akçakiraz Beldesinde HOŞRİK adıyla bilinen bir ağacın altından çıkan bir şifalı sudur.

Bu suyun çevresindeki topraklar çamur yapılarak vücuda sürülür. Romatizmal ağrılara iyi geldiği söylenir.

Debisi : Saniyede 5 lt. olup,
12º C sıcaklıktadır.

Bu su, içmece olarak, banyo ve toprak banyosu yapılarak kullanılır.

10- GENEFİK (KORUCU) KÖYÜ YEL PINARI :

İlimiz'e 30 Km. mesafede, Korucu köyünde bulunmaktadır. İçmece olarak yararlanılır. Çeşitli, hastalıklar yanında, özellikle, cilt hastalıklarına çok yararlıdır. Son zamanlarda dikkat çektiğinden bu bölgeye talep oldukça yoğundur.

11- KARAKOÇAN (KOLAN) KAPLICALARI :

İlimiz Karakoçan İlçesine 18 km. uzaklıkta bulunan Kolan Kaplıcası Peri Çayının güney kıyısındadır.

Saniyede 5 litre kaynayan suyun sıcaklığı 60 ^o C dir. İçmece ve su banyosu şeklinde kullanılmaktadır. Kaplıca suyunun özellikle mide, bağırsak, karaciğer, safrakesesi, kadın hastalıkları, cilt hastalıkları ve romatizmal hastalıklara olumlu etki yapmaktadır.

Suyun debisi ve sıcaklığı fazla olduğundan, Karakoçan ilçesinde ısınma (kalorifer) ve seracılıkta kullanılması için bazı girişimlere başlanmıştır.

Özetlemek gerekirse:

Harput'ta çeşme ve pınar olarak anılan akarsular'ın (yalnız Harput merkezinde) adetin 55 olduğu, ayrıca 10 kadar Su Kuyusunun da bulunduğu Yaşlılarımız tarafından ifade edilmiştir. Dikkate değer nokta: Harput konumu itibariyle ve tepelikte kurulmuşken ve bu coğrafyada geçmişe 55-60 bin nüfusu barındıran Harput'ta, bir dağ zirvesinde, bu kadar suyun var oluşunun nedenini Jeologların araştırıp, neticesinide oratya koymaları gerekmektedir.