“Amerika’daki İlk Göçmen Türkler–ABD’ye Türk Göçü : 1820-1921” başlıklı projenin, 12/4/2003 akşamı, Fırat Üniversitesi Sosyal Merkezi’nde yapılan tanıtım toplantısı, -TV kanallarından da aktarıldığı gibi- tartışmalara sahne olmuştur. Konuyla doğrudan ilgili F.Ü. Öğretim Üyelerinin soruları muğlak cevaplarla geçiştirilmiş, Proje yürütücüsü Sedat İŞÇİ’nin tatminkâr olmayan açıklamaları kamuoyunda rahatsızlık doğurmuştur. Sivil toplum örgütleri olarak projenin amacının sorgulanmasının ve yeniden değerlendirilmesinin gerektiği kanaatini taşımaktayız. Aşağıdaki hususların ilgili ve yetkili mercilere ulaştırılmasını görev sayıyoruz:

1.      Yeditepe Üniversitesinde 4/1/2003’te yapılan toplantı, katılımcıların kimlikleri (azınlık cemaat temsilcileri) ve sunuluş tarzı itibarıyla, Proje’de sözü edilen amaçlarla ve –böylesi bir projenin taşıması gereken- ilmî kriterlerle uyuşmamaktadır. Bilimsel hiçbir konuşmanın yapılmadığı toplantının Harput’la ilgisi olmayan gösterilerle geçiştirilmesine, Yeditepe Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof.Dr.Aysel AZİZ de açık tepki göstermiştir.

2.      Yeditepe Üniversitesi Rektörü Sayın Prof.Dr.Ahmet SERPİL tarafından davet edilen, konunun uzmanı araştırmacı F.Ü. Öğr. Üyesi Yard.Doç.Dr.Erdal AÇIKSES, -toplantının ilmî olmayan seyrine tepkisini alenen beyan ettiği için- bilimsel ahlâka aykırı bir şekilde konuşturulmamış, bildirisini sunamamıştır. Bunun –en hafifinden- ilmî esastan yoksun olmanın perdelenmesine yönelik bir tasarruf olduğu düşünülmektedir….

3.      Projenin kısa vadede amacı, “Yazılı ve görsel medya kanallarıyla ABD’ye göç eden Türk Aileleri arasında iletişim köprüsü oluşturmak” olarak belirlenmiştir. Proje tanıtım kitapçığından ve Proje yürütücüsü Sedat İŞÇİ’nin sunuş kayıtlarından da anlaşılacağı üzere, henüz bu beklentiyi karşılayacak sayıda aile yoktur. Frank AHMED ve William ALLI, -devletimizin tanıdığı birçok dernekle yıllardır ilişki içinde oldukları için- bu projenin yakın amacına mesnet olamazlar. Eğer, -atayurt olarak benimsediği Harput’u bugüne kadar ziyaret etmeyen- sağ birkaç Türk göçmen varsa, Elazığ’ın sivil toplum kuruluşları, kısa vadede umulan iletişim köprüsünü kurmak için hizmete hazırdır...

4.       Projenin, “ABD’deki Türk varlığını gündeme getirerek; ABD-Türk ilişkilerini -stratejik müttefiklik yanında- daha sağlam ve köklü temellere oturtulmasına önemli katkı sağlamak” şeklinde vurgulanan “uzun vadeli amacı” ise esasta tutarsızdır. Çünkü, 19ncu Yüzyılın sonları ve 20nci Yüzyılın başlarında Harput’tan ABD’ye göç eden Türklerin büyük çoğunluğunun geri döndüğü kayıtlardan bilinmektedir. Halen ABD’de yaşayan dörtyüzbini aşkın eğitimli, seçkin ve genç Türk yanında, geri dönmeyen -çok az sayıda ve çok yaşlı- Harputlu göçmenlerin, “asimile olmuş” ikinci ve üçüncü nesilleri ile bir “Türk lobisi oluşturmak” düşüncesi, ham bir hayâldir. Projenin tutarsızlığı ve maddî kaynağın israf edileceği açıktır.

5.      Yürütücüler, projenin birçok resmî kurum tarafından desteklendiğini ileri sürmektedirler. Oysa tanıtım kitapçığı incelendiğinde, resmî kurumların desteğe değer bulduğu proje ile yürütülmek istenen proje arasında çelişkiler bulunmaktadır. Şöyle ki; Ek-E’de Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği’nin “gizli kayıtlı” Kasım 2002 tarih ve 3500-02/İGTİP Sayılı yazısında, Yeditepe Üniversitesi’nde verilen iki konferanstan duyulan memnuniyet belirtilmiştir. Aynı yazıda devamla, Türk Tarih Kurumu tarafından yapılan “1910’lu Yıllarda Türkiye’den Göç Eden Ermeniler” konulu bir çalışma bulunduğu ve iki ayrı çalışmanın birlikte yürütülmesinin yararlı olacağı bildirilmiştir. MGK’nın tavsiyesi doğrultusunda Türk Tarih Kurumu’yla birlikte çalışmaktan kaçınılması, -ard niyet yoksa- bu projeden ilmî bir beklentinin olmadığını göstermektedir. Türk Tarih Kurumu’nun, -Ermenilerin, anılan tarihlerde Batıya göç ettikleri gemilerin yolcu listelerine kadar- “belgelere dayanan” ciddi araştırmalarına karşılık, bu fantezi projenin kadrosunda Türk tarihçi bulunmamaktadır!...

6.      Milli Güvenlik Kurulu’na sunulan bu planın, Harput Festivali yani fiilî olarak uygulamaya konmak istenen projeyle ilgisi bulunmamaktadır; Proje, -MGK’nın ve YÖK’ün yanlış bilgilendirildikleri şekliyle- Yeditepe Üniversitesine ait değildir! Yeditepe Üniversitesi Genel Sekreteri Emekli Tümgeneral Rıza KÜÇÜKOĞLU, Sedat İŞÇİ, Günseli S. İŞÇİ, John J. GRABOWSKİ, Diana GRABOWSKİ gibi -akrabalık bağları egemen- bu yürütücü kadroya, Rockefeller Vakfı Arşiv Merkezi mensupları, -ekonomi, tarih, sosyoloji ve soybilim alanlarında- danışmanlık yapmaktadır!

7.       Proje yürütücüsü ve “Türk-Ermeni İlişkileri İnceleme Grubu(TERİG)” koordinatörü Sedat İŞÇİ’nin, muhtemelen bu kimliğiyle, Yeditepe Üniversitesi’ndeki toplantıya davet ettiği Ermeni ve Süryanî cemaat liderlerinin oradaki varlığı, istismara kapı açmıştır. Nitekim bir davetli konuşmacı, Proje çerçevesinde planlanan Harput şenliğinde, “Kızıl Yumurta Bayramı”nın -Ermenice, Rumca şarkıların yer aldığı bir konserle- kutlanmasını teklif etmiştir. Sağlıksız bir başlangıcın tabiî sonucu olarak asıl endişe, projenin bir “Ermeni propagandasına dönüşmesi” ihtimalidir. Son birkaç yılda ülke genelinde ve Elazığ/Harput ölçeğinde yapılan Ermeni propaganda ve toplantıları, bu kuşkuyu güçlendirmektedir. O tarihlerde, Harput’tan ABD’ye “çalışmak için” göç eden nüfusun ekseriyetinin Ermeni olduğu kayıtlarda mevcuttur. “Türk işçilerin” hemen hepsinin geri döndüğü dikkate alınırsa, -hâlâ çok oldukları iddia edilen- Harput festivali katılımcılarının Türk olmaları imkansızdır! Bu durumda, Projede anılan “Atayurduna Saygı”, vahim mânâlar taşımaktadır; Proje kadrosunda bunu ayırt edecek yeterli ilmî alt yapı ve hassasiyetin, “hatta iyi niyetin” olmadığı, Harput Festivaline azınlık çocuklarını ve torunlarını davet etmeleriyle(Ek-D ikinci paragraf) iyice âçığa çıkmaktadır!

Projenin Ermeni-Süryani propagandasına dönüşmesi endişesi, -geçmişte yaşanan bazı kuşkulu girişimlerle ortaya çıkan- haklı hassasiyetin sonucudur :

a)      1985’te Van’da, Amerikalı Emekliler Şehri kurulması projesinden, “Ermeni emelleri” doğrultusunda kullanılacağı görüldüğü için vazgeçilmiştir.

b)     1996’da, Çevre ve Din Sempozyumu adı altında, önce İstanbul’da başlayan toplantı Trabzon’a kadar genişletilmiş; bir gemiyle Pontus Heyeti olarak Trabzon’a gitme cüretini gösteren Hıristiyan din adamı ağırlıklı grup, -halkın tepkisi sonucu- oturumlarına gemide devam etmiştir.

c)      Elazığ’ın Hazar Gölü kıyısındaki TCDD Sosyal Tesislerinde 2002 Yazı’nda bir hafta süreyle misafir olan kalabalık misyoner grup, çevrede propaganda yaparak çok sayıda Türkçe ve Kürtçe İncil dağıtmıştır.

d)     Aynı yıl, çoğunun elinde Henry H. Riggs’in “Days of Tragedy in Armenia” adlı kitabı bulunan 250 kişilik bir grup, cemaati bulunmayan Harput’a, Kilise açmak üzere gelmiştir. Süryani cemaatinin -çok az sayısına rağmen- Elazığ’da bir kilisesinin bulunması,  Harput’taki girişimin ibadetle ilgisinin olmadığını göstermektedir….

e)      1988’de Adana’da düzenlenmesi kararlaştırılan “Kilikya Sempozyumu”, -zamanında yapılan olumlu uyarıların değerlendirilmesi sonucu- haklı olarak, “Çukurova Sempozyumu” adıyla gerçekleştirilmiştir.

Sonuç :

 “1910’lu Yıllarda Türkiye’den Göç Eden Ermeniler” konulu, Türk Tarih Kurumu’nun ciddî çalışmasının kapsamına, -Kurum’ca araştırmaya değer bulunduğu ve kabûl edildiği takdirde- “ABD’ye çalışmak amacıyla giden Türklerin de dahil edilmesi”nin uygun olacağı; konunun ehil olmayan ellerde, -görünür hiçbir kazancı olmayacak şekilde- istismarının önlenmesi gerektiği kanaatleriyle, ilgili mercilerin ve kamuoyunun bilgisine, saygılarımızla sunarız.